सातारा : सोशल मीडियावर सध्या जुन्या आठवणींना उजाळा देणारा १९८० च्या दशकातील फोटोंचा एक नवा ट्रेंड वेगाने फिरत असून, तत्कालीन पिढीची प्रमाणबद्ध शरीरयष्टी आणि आज जवळपास प्रत्येकाला सतावणारी पोटाची चरबी त्या काळात कशी गायब होती, यावर नेटिझन्समध्ये मोठी चर्चा रंगली आहे.
अल्बमच्या पानांतून किंवा कौटुंबिक संग्रहातून बाहेर आलेल्या त्या काळातील छायाचित्रांवर नजर टाकली, तर बहुतांश तरुण आणि मध्यमवयीन पुरुषांची पँट थेट बेंबीच्या वर म्हणजेच नैसर्गिक कमरेजवळ घट्ट बसलेली दिसते. व्यवस्थित खोचलेला शर्ट, रुंद पट्टा आणि सरळ रेषेतील कट यामुळे देहबोली अधिक ताठ आणि शरीरयष्टी सडपातळ भासते. आज बाजारात सहज उपलब्ध असलेल्या ‘लो-राइज’ किंवा कमरेच्या खाली घसरणाऱ्या पँटमुळे पोटाचा घेर लगेच नजरेत भरतो, तसा प्रकार त्या काळात नव्हता. त्यामुळे ८० च्या दशकातील या हाय-वेस्ट फॅशनमुळे पोट काही प्रमाणात झाकले जात होते, हे नाकारता येत नाही. शिवाय त्याकाळी कॅमेरा हा सण, लग्नकार्य किंवा स्टुडिओमध्ये खास प्रसंगीच हाताळला जात असल्याने लोक सर्वोत्तम कपडे आणि तयारीनिशीच समोर येत असत.
मात्र, या बाह्य फॅशनच्या पलीकडे जाऊन पाहिले तर या फोटोंमागे तत्कालीन समाजाचे वास्तव आणि कष्टकरी दिनचर्या दडलेली दिसते. वैद्यकीय आकडेवारी आणि दीर्घकालीन अभ्यासांवर नजर टाकल्यास भारतात गेल्या चार दशकांत लठ्ठपणाच्या समस्येने गंभीर रूप धारण केल्याचे स्पष्ट होते. एका राष्ट्रीय पाहणीनुसार, १९७५ ते १९७९ या काळात ग्रामीण भागातील प्रौढ पुरुषांमध्ये अतिवजनाचे प्रमाण अवघे १.८ टक्के आणि महिलांमध्ये २.८ टक्के होते. २०१२ पर्यंत हेच प्रमाण पुरुषांमध्ये तब्बल ९.७ टक्क्यांवर आणि महिलांमध्ये १३.७ टक्क्यांवर पोहोचले, तर आजच्या महानगरीय आणि निमशहरी भागात हा आकडा आणखी चिंताजनक पातळीवर गेला आहे. यावरून केवळ कपड्यांची रचनाच नव्हे, तर खरोखरच त्या पिढीचे शरीर आजच्या तुलनेत अधिक काटक आणि निरोगी होते यावर शिक्कामोर्तब होते.
या लक्षणीय फरकाची पाळेमुळे चार दशकांपूर्वीच्या दिनचर्येत आणि आहाराच्या पद्धतीत सापडतात. ऐंशीच्या दशकात घराघरांत वाहनांची रेलचेल नव्हती. नोकरी, व्यवसाय किंवा शाळा-कॉलेजसाठी सायकलचा वापर किंवा मैलोन्‌मैल पायी चालणे हा रोजच्या जगण्याचा भाग होता. बाजारातून भाजीपाला आणण्यापासून ते शेती, उद्योग आणि घरकामापर्यंत अंगमेहनतीला पर्याय नव्हता. दुपारच्या उन्हात मैदानी खेळ खेळणारी मुले आणि घराबाहेर पडल्याशिवाय पर्याय नसलेली मोठी माणसे, असा तो काळ होता. आज मात्र डिजिटल क्रांती आणि स्वयंचलित साधनांमुळे माणसाची पावले कमालीची थबकली आहेत. हातातल्या स्क्रीनसमोर तासन्‌तास बसून राहणे, कार्यालयातील बैठी कामे, दारात येणाऱ्या दुचाकी-चारचाकी आणि एका क्लिकवर घरपोच मिळणाऱ्या तयार जेवणामुळे दैनंदिन कॅलरी जाळण्याचे नैसर्गिक मार्गच बंद झाले आहेत.
आहाराच्या बाबतीतही हा बदल तितकाच मूलगामी ठरला आहे. त्या काळी घराघरांत ऋतूनुसार स्थानिक अन्नधान्य, ज्वारी-बाजरीची भाकरी, डाळी आणि घरचे साधे जेवण खाण्यावर भर होता. प्रक्रिया केलेले अन्न, पॅकेटबंद पदार्थ, मैद्याचे अतिप्रमाण, शीतपेयांमधील साखर आणि रासायनिक घटक यांचा रोजच्या आहारात लवलेशही नव्हता. आज शरीराला लागणाऱ्या ऊर्जेपेक्षा कितीतरी पटीने अधिक कॅलरीज आहारातून पोटात जातात, मात्र त्या प्रमाणात शारीरिक हालचाल शून्य असल्याने त्याचे रूपांतर थेट चरबीत होते. त्यामुळे सोशल मीडियावर कौतुकाने पाहिले जाणारे ते जुने फोटो केवळ एका काळातील नॉस्टॅल्जिया किंवा फॅशनचे प्रदर्शन नसून, आधुनिक सुखसोयींच्या नादात आपण गमावून बसलेल्या शारीरिक कष्टांची आणि बिघडलेल्या जीवनशैलीची जाणीव एक दुवा ठरलेला आहे.