फलटण  : फलटण तालुक्यातील विस्तीर्ण माळरान परिसरात 'युरोपियन रोलर' (European Roller) या अत्यंत देखण्या आणि दुर्मीळ स्थलांतरित पक्ष्याचे नुकतेच दर्शन घडले असून, पक्षीप्रेमी आणि पर्यावरण अभ्यासकांमध्ये या नोंदीमुळे मोठी उत्सुकता निर्माण झाली आहे.
युरोपियन रोलरचे शास्त्रीय नाव 'कोरासियास गॅरुलस' (Coracias garrulus) असे असून, आपल्या अंगावरील निळसर-हिरव्या रंगांच्या विलोभनीय छटांमुळे हा पक्षी निसर्गप्रेमींचे लक्ष वेधून घेतो. प्रामुख्याने युरोप, पश्चिम आशिया आणि मध्य आशियातील भूप्रदेश हे या देखण्या पक्ष्याचे मुख्य प्रजनन क्षेत्र मानले जाते. प्रजननाचा काळ संपल्यानंतर कडाक्याची थंडी टाळण्यासाठी हा पक्षी हजारो किलोमीटरचा खडतर प्रवास करत हिवाळा घालवण्यासाठी आफ्रिका खंडाकडे कूच करतो. या प्रदीर्घ आंतरखंडीय स्थलांतराच्या प्रवासादरम्यान भारतातील काही निवडक भागांतून त्याचा मार्ग जातो. महाराष्ट्राच्या भूभागाचा विचार करता युरोपियन रोलरचे दर्शन घडणे ही अत्यंत दुर्मीळ आणि महत्त्वपूर्ण घटना मानली जाते.
आपल्या भागात नेहमी दिसणारा 'इंडियन रोलर' म्हणजेच स्थानिक नीळकंठ आणि हा स्थलांतरित 'युरोपियन रोलर' दिसायला काहीसे सारखे वाटत असले, तरी त्यांच्या रंगसंगतीत आणि शरीररचनेत लक्षणीय भेद असतो. स्थानिक इंडियन रोलरच्या छातीवर तपकिरी व जांभळट छटा अधिक गडद असतात, तर युरोपियन रोलरच्या डोक्यावर तसेच छातीवर फिकट निळसर व पोपटी-हिरव्या रंगांची मनमोहक छटा पसरलेली असते. त्याच्या पाठीवर असणारा तांबूस-तपकिरी रंग उड्डाण करताना उठून दिसतो. केवळ रंगावरून निष्कर्ष न काढता त्याच्या शरीरावरील बारीक खुणा, चोचीचा आकार आणि छायाचित्रांचा बारकाईने अभ्यास करूनच अशा दुर्मीळ पक्ष्यांची अचूक ओळख पटवली जाते.
निसर्गचक्रात या पक्ष्यांचे स्थान अत्यंत मोलाचे आहे, कारण युरोपियन रोलर प्रामुख्याने शेतातील व माळरानावरील विविध कीटक आणि टोळांवर ताव मारतो. यामुळे पिकांचे नुकसान करणाऱ्या कीटकांची संख्या नियंत्रणात राहून निसर्गाचा समतोल राखला जातो. अशा दुर्मीळ पाहुण्यांच्या सुरक्षेसाठी मोकळी माळराने, विरळ झुडपे असलेले गवताळ प्रदेश आणि शेतीपूरक अधिवास सुरक्षित राहणे अत्यावश्यक बनले आहे. फलटणच्या माळरानावर घडलेली ही नवी नोंद महाराष्ट्रातील पक्षी स्थलांतराचा मार्ग समजून घेण्यासाठी आणि जैवविविधतेच्या शास्त्रीय अभ्यासासाठी दिशादर्शक ठरणार आहे. ही महत्त्वपूर्ण नोंद वन्यजीव छायाचित्रकार रवींद्र लिपारे व गणेश डुमाळ (GD) यांच्या सतर्कतेमुळे समोर आली असून, 'NWWS' संस्थेच्या सदस्यांनीही या घटनेचे स्वागत करत समाधान व्यक्त केले आहे.