मुंबई : भारतीय संगीत जगतातून अत्यंत दुःखाची आणि मनाला चटका लावणारी मोठी बातमी समोर आली आहे. आपल्या मधुर आणि सुश्राव्य आवाजाने रसिकांच्या मनावर प्रदीर्घ काळ अधिराज्य गाजवणाऱ्या ज्येष्ठ गायिका सुमन कल्याणपूर यांचे मुंबईतील राहत्या घरी वयाच्या ८९ व्या वर्षी दुःखद निधन झाले.

त्यांच्या या अकाली एक्झिटमुळे भारतीय संगीत क्षेत्रातील एका दैदिप्यमान सुवर्ण युगाचा अंत झाला असून संपूर्ण कलाविश्वावर शोककळा पसरली आहे. मराठी भावगीत, भक्तीगीत आणि हिंदी चित्रपट संगीताच्या क्षेत्रात त्यांनी दिलेले अमूल्य योगदान कधीही न विसरता येणारे असेच आहे. कला आणि संगीत क्षेत्रातील त्यांच्या या अफाट कामगिरीची देशपातळीवर दखल घेऊन केंद्र सरकारने २०२३ साली त्यांना 'पद्मभूषण' या सर्वोच्च नागरी पुरस्काराने सन्मानित केले होते.

​सुमन कल्याणपूर यांचा जन्म २८ जानेवारी १९३७ रोजी तत्कालीन अविभाजित भारतातील आणि सध्याच्या बांगलादेशात समाविष्ट असलेल्या भवानीपूर येथे झाला होता. लहानपणापासूनच त्यांना संगीताची प्रचंड आवड असल्याने त्यांनी संगीताचा अतिशय कसून, सखोल आणि शास्त्रोक्त अभ्यास केला होता. सुमनजींचे माहेरचे आडनाव हेमाडी असे असल्याने लग्नापूर्वी त्या सिनेसृष्टीत 'सुमन हेमाडी' या नावानेच गाणी गात असत आणि याच नावाने त्यांची सुरुवातीची गाणी रसिकांमध्ये कमालीची लोकप्रिय झाली होती. त्यांचा सिनेसृष्टीतील प्रवेश अत्यंत रंजक आणि तितकाच थक्क करणारा होता. त्यांच्या संगीताच्या व्यावसायिक प्रवासाची सुरुवात गझलसम्राट तलत महमूद यांच्यामुळे झाली होती. एका जाहीर कार्यक्रमात गात असताना तलत महमूद यांनी सुमनताईंचा दैवी आवाज ऐकला आणि ते कमालीचे प्रभावित झाले. त्यांनी स्वतःच्या एका आगामी चित्रपटासाठी सुमनताईंना पार्श्वगायनाची थेट विचारणा केली. सुमनताईंनीही या सुवर्णसंधीचा आदरपूर्वक स्वीकार केला आणि तिथूनच त्यांचा चित्रपटसृष्टीतील यशस्वी प्रवास सुरू झाला, तर त्यांच्या मराठी भावगीत गायनाची सुरुवात ग. दि. माडगुळकर यांच्या अजरामर गीतांनी झाली होती.

​रुपेरी पडद्यावरचे सुमन कल्याणपूर यांचे पहिले गाणे 'कोई पुकारे धीरेसे तुझे आँख के तारे' हे होते आणि या पहिल्याच गाण्याने तमाम संगीत रसिकांना त्यांच्या आवाजाची भुरळ पाडली. सुमन कल्याणपूर जरी शुद्ध शास्त्रीय संगीत आणि नाट्यसंगीताकडे व्यावसायिक दृष्टिकोनातून फारशा वळल्या नाहीत, तरी त्यांच्या गाण्यांमध्ये कमालीची शास्त्रीय बैठक जाणवत असे. त्यांनी गायलेल्या 'मन मोहन मन मे हो तुम्ही' या अजरामर गीताला मानाचा 'तानसेन पुरस्कार' लाभला होता. सुमनजींनी केवळ मराठी आणि हिंदीच नाही, तर बंगाली, उडिया, पंजाबी, राजस्थानी, कानडी आणि भोजपुरी अशा अनेक प्रादेशिक भाषांमध्ये हजारो गाणी गाऊन आपली अष्टपैलू गायकी सिद्ध केली. गझल, ठुमरी आणि भक्तीगीते गाण्यात त्यांना विशेष गोडी होती.

​त्यांनी गायलेली जिथे सागरा धरणी मिळते, घाल घाल पिंगा वाऱ्या माझ्या परसात, माहेरी जा सुवासाची कर बरसात, निंबोणीच्या झाडामागे चंद्र झोपला गं बाई, कशी गवळण राधा बावरली, नाविका रे वारा वाहे रे, केतकीच्या बनी तेथे नाचला ग मोर, उठा उठा चिऊताई, या लाडक्या मुलांना यो ही चित्रपट गीते आजही तितकीच ताजी वाटतात. यासोबतच अक्रुरा नको नेऊ माधवा, आकाश पांघरुनी, केतकीच्या बनी तिथे, केशवा माधवा, जुळल्या सुरेल तारा, जेथे जातो तेथे, नकळत सारे घडले, वाट इथे स्वप्नातिल आणि शब्द शब्द जपुनि ठेव यांसारखी त्यांची अनेक भावगीते आणि भक्तीगीते आजही रसिकांच्या मनात घर करून आहेत. सुमन कल्याणपूर यांच्या निधनाने संगीत क्षेत्रातील एक अथांग आणि ऋषितुल्य व्यक्तिमत्त्व हरपले असून त्यांच्या जाण्याने निर्माण झालेली पोकळी कधीही भरून निघणार नाही.