मुंबई : आपल्या गोड स्वरांनी लाखो हृदयांचा ठाव घेणाऱ्या ज्येष्ठ पार्श्वगायिका सुमन कल्याणपूर यांचे वयाच्या ८९ व्या वर्षी निधन झाले आहे. ३१ मे २०२६ चा हा दिवस संगीत इतिहासात एका युगसमाप्तीचा दिवस म्हणून नोंदवला जाईल.

सुमनताईंचा आवाज म्हटला की, अनेकदा लता मंगेशकर यांच्या आवाजाशी त्याचे साधर्म्य सांगितले जायचे. मात्र, त्या आवाजातही एक वेगळेपण होते. एक खणखणीतपणा, एक अस्सल भारतीय लय आणि शास्त्रीय संगीताची पक्की जाण त्यांच्या गायकीत होती. 'सुमन हेमाडी' या नावाने सुरुवातीच्या काळात त्यांनी आपली ओळख निर्माण केली होती. गझलसम्राट तलत महमूद यांनी जेव्हा पहिल्यांदा त्यांचा आवाज ऐकला, तेव्हाच त्यांना या हिऱ्याची पारख झाली होती. तिथून सुरू झालेला हा प्रवास चित्रपटसृष्टीच्या सुवर्णकाळाचा साक्षीदार राहिला.

अजरामर स्वरांचा वारसा

मराठी माणसाच्या मनात सुमनताईंनी स्वतःचे घर केले होते. 'गदिमां'च्या शब्दांना त्यांनी आपल्या स्वरांनी जे लेणे चढवले, ते आजही तितकेच नूतन वाटते. 'रिमझिम झरती श्रावणधारा' ऐकताना आजही आभाळ भरून येते. 'केतकीच्या बनी तिथे नाचला मोर' मधून त्यांचा शास्त्रीय बाज जाणवतो. 'अरे संसार संसार' मधून संसारातील सुख-दु:खाची जाणीव त्यांनी आपल्या आवाजातून करून दिली.

त्यांनी केवळ मराठी किंवा हिंदीतच नव्हे, तर बंगाली, पंजाबी, कानडी अशा अनेक भाषांत गाणी गायली. भाषेच्या सीमा ओलांडून 'सूर' कसे सार्वत्रिक असतात, याचे उत्तम उदाहरण म्हणजे सुमनताईंचे कार्य होते.

पद्मभूषण : एक सन्मान, एक ऋण

कला क्षेत्रातील त्यांच्या या अफाट योगदानाची दखल घेत भारत सरकारने २०२३ मध्ये त्यांना 'पद्मभूषण' पुरस्काराने सन्मानित केले. हा केवळ एक सन्मान नव्हता, तर कित्येक दशके त्यांनी जपलेल्या सांगीतिक निष्ठेचा गौरव होता.

आज सुमनताई आपल्यात नाहीत, पण त्या नेहमीच त्यांच्या गाण्यांच्या स्वरूपात जिवंत राहतील. जेव्हा कधी पावसाच्या सरी कोसळतील, तेव्हा 'रिमझिम झरती श्रावणधारा' कानावर पडेल आणि सुमन कल्याणपूर नावाचा तो मखमली आवाज पुन्हा एकदा रसिकांच्या आठवणीत गुंजन करेल.